پروبیوتیک چیست؟خواص و تاثیر بر روده و دستگاه گوارش

در سال‌های اخیر توجه به نقش سلامت روده در حفظ تعادل کلی بدن به شکل چشمگیری افزایش یافته که در این میان، پروبیوتیک‌ ها به عنوان یکی از عوامل کلیدی در این تعادل مورد توجه پژوهشگران و متخصصان تغذیه قرار گرفته‌ اند. این ترکیبات زنده که حضور آن‌ ها در دستگاه گوارش با عملکرد بهتر بدن همراه است، فراتر از یک مکمل ساده غذایی عمل نموده که می‌ توانند بر هضم، ایمنی و حتی حال‌ و هوای عمومی بدن اثر گذار باشند.

پروبیوتیک ها باکتری های مفید و مورد نیاز بدن هستند که می توانند سلامتی افراد را تامین نمایند. در این مطلب با بررسی پروبیوتیک، مزایای مصرف، انواع مواد غذایی که حاوی این ماده مفید و عوارض این ماده برای افراد را بررسی خواهیم نمود.

پروبیوتیک چیست؟

پروبیوتیک ها میکروارگانیسم ها یا باکتری های مفیدی هستند که مصرف آنها اثرات مثبت روحی و جسمی را برای بدن به همراه دارد. باکتری های پروبیوتیک با رشد و تکثیر یافتن مانع از رشد های باکتری های مضر برای بدن می شوند و با کمک به تولید ویتامین ها و اسید های آمینه به حفظ سلامت بدن کمک می کنند. این میکروارگانیسم در هضم خوراکی های حاوی لاکتوز مانند شیر نیز تاثیر گذار است. این باکتری با حفظ سلامت روح و جسم به جلوگیری از ابتلا به بیماری های زمینه ای کمک ویژه ای می کند.

یکی از خواص پروبیوتیک بهبود عملکرد دستگاه گوارش و افزایش حرکات روده ای است که این امر جلوگیری از یبوست و هضم بهتر غذا ها را به دنبال دارد به علاوه این ویژگی موجب می شود از بروز سایر بیماری ها از جمله هموروئید یا همان بواسیر، شقاق مقعدی و … پیشگیری شود.

مقدار مصرف پروبیوتیک بستگی به نوع محصول، غربالگری، وضعیت سلامتی شما و راهنمایی پزشک دارد. اما به طور کلی، مصرف روزانه 1 تا 10 میلیارد یا حتی بیشتر واحد شکل‌ دهنده کلونی‌ های پروبیوتیک معمول است. اما بقایای پروبیوتیک در بدن شما بستگی به نوع محصول، ترکیبات داخل آن و وضعیت شما دارد.

Probiotics are specific living microorganisms, most often bacteria or yeast that help the body digest food or help with symptoms of certain illnesses. Probiotics are naturally found in fermented foods such as yogurt and sauerkraut.

پروبیوتیک‌ ها میکرو ارگانیسم‌ های زنده‌ ای هستند که معمولا از نوع باکتری یا مخمر بوده و به بدن در هضم غذا یا کاهش علائم برخی بیماری‌ ها کمک می‌ کنند. این مواد به‌ طور طبیعی در غذاهای تخمیری مانند ماست و کلم ترش یافت می‌ شوند.

برگرفته شده از: https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/expert-answers/probiotics/faq-20058065

انواع پروبیوتیک ها

پروبیوتیک‌ ها گروهی از میکروارگانیسم‌ های مفید بوده که به عنوان باکتری‌ های “دوست‌داشتنی” معروف هستند و در معده و روده‌های انسان زندگی می‌کنند. این میکروارگانیسم‌ها به حفظ تعادل و سلامت میکروبیوم روده کمک می‌کنند و اثرات مثبت زیادی بر سلامت دستگاه گوارش و سایر بخش‌های بدن دارند.

برخی از انواع پرکاربرد پروبیوتیک‌ ها عبارتند از:

1. لاکتوباسیلوس: این گونه در تولید لاکتیک اسید موثر هستند و به حفظ تعادل میکروبیوم روده کمک می‌کنند.
2. بیفیدوباکتریوم: این گونه از پروبیوتیک‌ ها نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی بدن دارند و به حفظ سلامت روده کمک می‌کنند.
3. استرپتوکوکوس: این گونه به عنوان پشتیبان سلامت روده و تقویت سیستم ایمنی بدن شناخته می‌شوند.
4. بیفیدوباکتریوم لانگوم: این نوع به تقویت عملکرد روده، جذب مواد غذایی و حفظ سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کنند.
5. ساکارومایسز: این گونه پروبیوتیک‌ها به عنوان قارچ‌ های مفید شناخته شده و به حفظ تعادل میکروبیوم روده کمک می‌کنند.

حضور پروبیوتیک‌ ها در رژیم غذایی می‌تواند به حفظ سلامت دستگاه گوارش، تقویت سیستم ایمنی بدن و پیشگیری از عفونت‌ های روده کمک کند. قبل از استفاده از هر نوع پروبیوتیک، بهتر است با پزشک خود مشورت کرده تا رژیم غذایی مناسب برای شما تعیین کند.

مزایای مصرف پروبیوتیک

پروبیوتیک خواص بیشماری را بر روی بدن داشته و می تواند در بهبود سلامت کلی روحی و جسمی بدن و در درمان برخی از بیماری ها مفید باشد. پروبیوتیک‌ ها با ایجاد تعادل در فلور طبیعی روده نقش مهمی در بهبود عملکرد دستگاه گوارش ایفا نموده که به هضم بهتر غذا کمک می‌ نمایند. حضور این میکرو ارگانیسم‌ های مفید می‌ تواند مقاومت بدن را در برابر عوامل بیماری‌ زا افزایش دهد و عملکرد سیستم ایمنی را تقویت نماید.

مهمترین فواید مصرف این باکتری های مفید عبارتند از :

• بهبود عملکرد دستگاه گوارش با کمک به هضم و جذب
• پیشگیری از بیماری های مقعدی مثل بواسیر(هموروئید)،شقاق و…با وشی بهتر یعنی درمان یبوست
• پیشگیری از سرطان
• تنظیم فشار خون
• افزایش کلسیم در بدن
• کاهش وزن و لاغری
• درمان اسهال و یبوست
• تقویت سیستم ایمنی بدن
• کمک به درمان بیماری التهابی روده و بیماری سندروم روده تحریک پذیر با کاهش التهابات روده
• کاهش عوارض مصرف آنتی بیوتیک
• شادابی پوست
• بهبود سیستم گوارش در زمان ابتلا به یبوست در بارداری
• کاهش افسردگی
• کمک به جذب بهتر ویتامین B
• بهبود حساسیت به لاکتوز
• کمک به کاهش وزن
• جلوگیری از ابتلا به ویروس معده
• کاهش کلسترول خون
• تقویت سلامت قلب

مطالعه بیشتر: بواسیر چیست؟

پروبیوتیک در چه مواد غذایی وجود دارد؟

غذاهای پروبیوتیک چیست؟ به طور کلی می توان گفت دو منبع اصلی برای خوراکی های حاوی پروبیوتیک وجود دارد؛ خوراکی های طبیعی و مکمل ها. غذاهای پروبیوتیک به خوراکی‌ هایی گفته شده که حاوی میکروارگانیسم‌ های زنده و مفید هستند و با مصرف آن‌ ها، تعادل باکتری‌ های سالم روده تقویت می‌ شود.

این غذاهای پروبیوتیک معمولا از طریق فرآیند تخمیر طبیعی به‌ دست آمده و مصرف منظم آن‌ ها میتواند به بهبود عملکرد دستگاه گوارش و سلامت عمومی بدن کمک کند. ترشی خیار، تمپه، کفیر، ماست و شیر از دسته پروبیوتیک طبیعی موجود هستند که در ادامه آنها را بررسی خواهیم نمود.

ماست

ماست یکی از بهترین منابع پروبیوتیک طبیعی بوده که می تواند سلامت شما را بهبود ببخشد. ماست علاوه بر پروبیوتیک، دارای مقادیر زیادی کلسیم نیز میباشد که به سلامت استخوانها و درمان فشارخون بالا کمک می کند. مصرف ماست پروبیوتیک به کاهش علائم بیماری سندروم روده تحریک پذیر و کاهش اسهال ناشی از آنتی بیوتیک کمک می کند. مصرف ماست برای افرادی با مشکل تحمل لاکتوز دارند نیز توصیه شده است.

کامبوچا

این چای حاوی باکتری و مخمر است و در بسیاری از نقاط جهان از جمله آسیا مصرف می شود. کامبوچا یک نوشیدنی تخمیری از دسته پروبیوتیک طبیعی بوده که از ترکیب چای سیاه یا سبز، شکر و یک کشت زنده به نام اسکوبی تهیه می‌ شود. در طی فرآیند تخمیر، باکتری‌ ها و مخمرهای مفید فعال شده و ترکیبات زیستی گوناگونی تولید می‌ کنند که برای سلامت روده بسیار مفید هستند.

کامبوچا زمانی پروبیوتیک طبیعی محسوب می‌ شود که زنده و غیرپاستوریزه باشد، زیرا در این حالت حاوی میکروارگانیسم‌ های فعالی است که می‌ توانند به تعادل فلور روده کمک نمایند. این میکروارگانیسم‌ ها در برابر شرایط گوارشی تا حدی مقاوم‌ بوده و با رسیدن به روده، در بهبود هضم، کاهش التهاب و حمایت از سیستم ایمنی نقش دارند.

ترشی

ترشی‌ هایی که به‌ صورت تخمیری طبیعی و بدون سرکه (با آب و نمک) تهیه می‌ شوند، می‌ توانند پروبیوتیک طبیعی محسوب شوند. برای مثال، خیار شور منبع خوبی از این باکتری های مفید و سالم بوده که می تواند سلامت بدن را بهبود بخشد. خیارشور منبعی کم کالری است که به دریافت ویتامین k کمک نموده و مواد مورد نیاز برای لخته شدن خون را تامین می کند.

از دیگر موارد تخمیری که منبع خوبی از پروبیوتیک طبیعی محسوب میشوند میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

• کیمچی
• هویج تخمیری
• شلغم تخمیری
• سیر تخمیری
• مخلوط سبزیجات تخمیری یا همان شور

پیاز و سیر

پیاز از منبع پروبیوتیک طبیعی و اینولین به شمار می رود. اینولین نوعی فیبر به شمار رفته و به هضم غذا کمک می کند. اینولین به تولید باکتری های مفید در بدن کمک نموده و باکتری های مضر را از بین می برد.

سیر نیز مانند پیاز از منابع اینولین است. صد گرم سیر به طور متوسط 1 گرم از فیبر غیر قابل هضم را دارد. مصرف سیر به افراد مبتلا به سرطان روده یا افرادی با خطر ابتلا به این سرطان توصیه می شود، زیرا ترکیبات موجود در سیر به مرگ سلول های سرطانی روده بزرگ کمک می کنند.

مکمل پروبیوتیک

مصرف مکمل های پروبیوتیک برای افراد سالم توصیه می شود زیرا افزایش سطح این باکتری در بدن می تواند اثرات مثبتی برای بدن به همراه داشته باشد.مصرف این مکمل ها می تواند در افزایش قدرت سیستم ایمنی، بهبود سرطان، اسهال ناشی از آنتی بیوتیک، اسهال مسافرتی، آلرژی‌ها، عدم تحمل لاکتوز، بهبود فشار خون و کلسترول و تولید ویتامین در بدن موثر باشد.

لازم است بدانید هر پروبیوتیک مصرف خاص خود را داشته و عملکرد های مختلفی را برای بدن به همراه دارد، از همین رو به شما توصیه می کنیم قبل از مصرف هرگونه پروبیوتیک با پزشک متخصص مشورت نمایید.

از جمله مکمل های پروبیتیک میتوان به قرص و شربت پروبیوتیک اشاره نمود. در پاسخ به سوال قرص پروبیوتیک چیست؟ میتوان گفت که قرص پروبیوتیک حاوی میکرو ارگانیسم‌ های زنده و مفید می باشند. قرص پروبیوتیک به افرادی که نمی‌ توانند به اندازه کافی پروبیوتیک طبیعی از طریق غذاهای تخمیری دریافت کنند، کمک نموده تا تعادل باکتری‌ های مفید روده حفظ شود.

شربت پروبیوتیک نیز همان قرص پروبیوتیک بوده که در شکل مایع برای مصرف افرادی که مشکل بلع قرص دارند، مناسب است.

میوه های پروبیوتیک دار

در حالی که میوه‌ ها معمولا منبع مستقیم پروبیوتیکِ زنده نیستند مثل غذاهای تخمیری، بعضی از آن‌ ها به‌ صورت طبیعی محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ های مفید روده فراهم نموده و یا در صورت تخمیر می‌ توانند پروبیوتیک داشته باشند. میوه‌ هایی که به سلامت روده کمک کرده و می‌توانند رشد باکتری‌ های مفید را تقویت کنند عبارتند از:

• موز
• سیب
• هندوانه
• انبه
• آناناس

عوارض پروبیوتیک چیست؟

همان طور که ذکر شد تعدیل میکروبیوم روده از طریق مصرف پروبیوتیک‌ ها می تواند فواید مختلفی را برای بدن به همراه داشته باشد. اما مصرف این باکتری های مفید مانند هر ماده غذایی دیگری به خصوص اگر به میزان زیادی باشد می تواند عوارضی را نیز برای بدن به ارمغان آورد. تحقیقات جدید نشان داده مصرف پروبیوتیک با ضعف مغزی یا همان اختلال در تمرکز و ضعف حافظه کوتاه مدت در ارتباط است.

در واقع محققان زمانی متوجه این موضوع شدند که یکی از بیماران با علائم شدید التهاب مغزی و ضعف شناختی مراجعه نمود و پس از آن مشخص شد مقدار زیادی این باکتری های مفید از طریق مصرف ماست حاوی این باکتری دریافت نموده است. رشد بیش از حد باکتری لاکتوباسیلوس‌ باعث تولید سطوح بالای دی اسید لاکتیک شده است. دی اسید لاکتیک برای سلول‌های مغزی سمی است و منجر به اختلالات شناختی موقت می‌شود.

عوارض مصرف بیش از اندازه پروبیوتیک

• عوارض گوارشی: مصرف این باکتری های مفید معمولاً عوارض جانبی را ایجاد نمی کند، مگر اینکه این باکتری بیش از حد مصرف شود.برخی از عوارض گوارشی که با مصرف پروبیوتیک نمایان می شود، شامل نفخ، احساس پری شکم و تهوع است.این عوارض به شکل موقتی ایجاد شده و مدتی پس از درمان از بین خواهند رفت.
• عفونت: ایجاد عفونت نیز بسیار نادر است اما توصیه می شود افرادی که احتمال بیشتری برای ابتلا به عفونت یا آبسه دارند، نباید از پروبیوتیک استفاده نمایند. به طور مثال افرادی با ضعف سیستم ایمنی بدن (ضعف سیستم ایمنی معمولا در اثر ابتلا به بیماری هایی نظیر اچ آی وی یا مصرف داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی بدن ایجاد می شود.) بهتر است از مصرف پروبیوتیک خودداری کنند.
• اثرات متابولیک: مصرف بیش از اندازه پروبیوتیک می تواند با تحریک متابولیک سیستم ایمنی بدن همراه شود.
• واکنش های آلرژیک: مصرف این باکتری های مفید ممکن است در برخی افراد همراه با واکنش های آلرژیک باشد، یعنی ممکن است فرد علایمی مانند راشهای پوستی، التهاب صورت و گلو، خس خس را تجربه نماید.

چه کسانی نباید از پروبیوتیک ها استفاده کنند؟

مصرف پروبیوتیک برای برخی افراد مناسب نبوده و ممکن است سلامتی آنهارا به خطر انداخته و عوارض جبران ناپذیری به همراه بیاورد. در سایر افراد سالم، مصرف پروبیوتیک‌ ها معمولا بی‌ خطر است، اما بهتر است قبل از مصرف طولانی‌ مدت یا دوز بالا، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت شود.
مصرف پروبیوتیک برای افرادی با شرایط زیر ممنوع است :

• بیماران مبتلا به بیماری های نقص سیستم ایمنی بدن
• بیماران مبتلا به ویروس اچ پی وی
• افرادی که به تازگی عمل پیوند عضو انجام داده اند
• بیمارانی که تحت درمان با شیمی درمانی قرار دارند

سخن پایانی درباره پروبیوتیک

پروبیوتیک‌ ها به عنوان میکروارگانیسم‌ های زنده، نقش کلیدی در تنظیم میکروبیوم روده ایفا نموده که با اثر بر مسیرهای متابولیک و ایمنی، می‌ توانند عملکرد گوارشی و پاسخ‌ های ایمنی میزبان را بهینه کنند. استفاده هدفمند از پروبیوتیک‌ ها، چه از طریق غذاهای تخمیری با بار میکروبی طبیعی و چه به شکل مکمل‌ های استاندارد، فرصت ایجاد تعادل میکروبی، کاهش التهاب مخاط روده و تقویت مقاومت سیستمیک را فراهم می‌ آورد.

سوالات متداول درباره پروبیوتیک