بیماری سندروم روده تحریک پذیر یک عارضه گوارشی و اختلال روده ای می باشد که ممکن است هر فردی را به خود مبتلا کند. سندروم روده تحریک پذیر با تغییرات مزمن در عملکرد روده، درد شکم و مشکلات دفع همراه بوده که زندگی روزمره افراد را به چالش می کشد. با وجود اینکه علت دقیق آن هنوز کاملا شناخته نشده، تحقیقات نشان می دهد که تعامل پیچیده ای بین مغز، روده و میکروبیوم روده نقش مهمی در بروز علائم دارد.
با معرفی بیماری سندروم روده تحریک پذیر یا ibs به بررسی علل ایجاد کننده آن، علائم این بیماری، نحوه تشخیص و عوارض این بیماری پرداخته و همچنین برخی روشها و راه های کاهش علائم و درمان سندروم روده تحریک پذیر را برایتان معرفی خواهیم نمود.
سندروم روده تحریک پذیر چیست؟
سندروم روده تحریک پذیر یا نام دیگر آن IBS یا حتی اسپاسم روده نوعی بیماری شکمی و روده ای می باشد که با ایجاد اختلال در گوارش علائمی چون اسهال، یبوست، درد شکم و… از خود را نشان می دهد. این بیماری با وجود اینکه آسیبی به بافت روده نمیزند، یک عارضه مزمن و طولانی مدت بوده که درمان و بهبودی آن ممکن است سالها طول بکشد.
سندروم روده تحریک پذیر ممکن است تنها یک تداخل سیستم گوارش باشد اما فرد مبتلا به آن علائم زیادی چون اسهال یا یبوست را تجربه می کند. همچنین برخلاف تصور عموم این بیماری بافت روده را از بین نبرده و حتی خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ به همراه ندارد.
با توجه به علائم حادی که این بیمار از خود نشان می دهد، بیمار باید بتواند با رعایت رژیم غذایی و راهکارهای درمانی آن را کنترل و درمان نماید.
Irritable bowel syndrome (IBS) is a common condition that affects the stomach and intestines, also called the gastrointestinal tract. Symptoms include cramping, belly pain, bloating, gas, and diarrhea or constipation, or both. IBS is an ongoing condition that needs long-term management.
سندروم روده تحریک پذیر (IBS) یک بیماری شایع است که معده و روده ها، یعنی دستگاه گوارش را تحت تاثیر قرار می دهد. علائم آن شامل دل پیچه، درد شکم، نفخ، گاز، اسهال، یبوست یا هر دو می باشد. این بیماری مزمن بوده که نیاز به مدیریت طولانی مدت دارد.
برگرفته شده از: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/irritable-bowel-syndrome/symptoms-causes/syc-20360016
انواع سندروم روده تحریک پذیر
سندروم روده تحریک پذیر به طور کلی با نام هایی چون کولیت با انواع اسپاستیک، عصبی، مخاطی، IBS و اسپاسم روده شناخته می شود.
پزشکان متخصص سندروم روده را براساس نوع علائم افراد، این بیماری را به انواع مختلف تقسیم بندی کرده اند.
- سندروم روده تحریک پذیر همراه با یبوست
- سندروم روده تحریک پذیر همراه با اسهال
- سندروم روده تحریک پذیر همراه با اسهال و یبوست(علائم متغیر بوده و فرد هر دو حرکات روده ای را در طول یک روز تجربه خواهد کرد)
علائم سندروم روده تحریک پذیر
علائم بیماری سندروم روده تحریک پذیر به طور کلی فاحش بوده و نهفته نیست. بنابراین بیمار آن را احساس میکند. همچنین این علائم ثابت نبوده و متغیر هستند یعنی ممکن است علائم آن در طول زمان متغیر باشد. دو عامل و علامتی که فرد می تواند در پی آنها به وجود بیماری سندروم روده تحریک پذیر پی ببرد، اسهال یا یبوست می باشد که به طور مداوم یا پراکنده در فرد به وجود می آید. علاوه برآن این بیماری علائم بسیار دیگری به همراه دارد که برخی از علائم این بیماری عبارت اند از:
- درد شدید شکمی
- تغییرات سیستم گوارش و حرکات روده ای
- اسهال و یبوست شدید
- حس تکرر مدفوع
- احساس دفع ناکامل
- نفخ شکمی
- خروج مخاط یا ترشح سفید همراه با مدفوع
- شکل مدفوع در سندروم روده تحریک پذیر به صورت مدفوع شل و آبکی بوده که ثباتی در نوع آن وجود ندارد.
علائم سندروم روده تحریک پذیر در زنان تفاوت هایی از نظر شدت و نوع بروز با مردان دارد. شدت درد شکم و میزان نفخ در زنان بیشتر میباشد. یبوست به عنوان علائم سندروم روده تحریک پذیر در زنان غالب بوده که در مردان بیشتر به صورت اسهال نمایان میگردد. زنان بیشتر از مردان با خستگی، اضطراب و دردهای لگنی مرتبط با IBS مواجه می شوند، در حالی که مردان ممکن است علائم گوارشی ساده تری داشته باشند.
علت ابتلا به سندروم روده
به طور کلی علت ابتلا به سندروم روده تحریک پذیر هنوز مشخص نیست. اما برخی از عوامل و شواهد نشان می دهند که برخی رفتار ها و علل موثر در بروز این بیماری یا همان IBS هستند. برای مثال رفتار های روده ای و انقباضات آن ممکن است گاهی بیشتر و یا گاهی کمتر از حد نرمال باشد که سبب کند یا تند شدن حرکت غذا در سیستم گوارش می گردند.
به طور کلی برخی علتهایی که می توان آن ها را علت ابتلا به این بیماری دانست، عبارتند از:
- قرار گرفتن در موقعیت های استرس زا و اضطراب
- داشتن اختلالات روانی مانند افسردگی
- وجود و رشد بیش از حد باکتری یا ویروس گاستروانتریت در بدن که سبب عفونت روده ها می شود
- تداخلات ذهنی یا عصبی که ناشی از ناهماهنگ بودن سیگنال و عصب های بین مغز و روده رخ می دهد
- رژیم غذایی نامناسب
- تغییرات هورمونی و حالا روانی از جمله غم یا شادی ناگهانی
- حساسیت های غذایی یا دارویی
- داشتن سابقه خانوادگی ابتلا به سندروم روده تحریک پذیر
- خانمها و بخصوص زنانی که یائسه هستند
بیشتر بخوانید: اسهال در بارداری چیست
رژیم غذایی نامناسب
بیماران مبتلا به بیماری سندروم روده تحریک پذیر می توانند با رعایت برخی نکات بسیار ساده و پرهیز از برخی مواد غذایی خاص تا حدودی علائم خود را کاهش دهند. رژیم غذایی نامناسب می تواند عامل موثری در ابتلا به سندروم روده تحریک پذیر (IBS) باشد. مصرف مداوم غذاهای سنگین، پرچرب، فرآوری شده، کافئین دار یا سرشار از قندهای مصنوعی می تواند تحریک روده، اختلال در حرکت روده و تغییر در میکروبیوم طبیعی روده را به دنبال داشته باشد. این اختلالات به مرور می توانند حساسیت روده را افزایش دهند که خطر بروز IBS را در افراد مستعد بالا ببرند.
مصرف این مواد غذایی که در تشدید سندروم روده تحریک پذیر موثر هستند عبارت اند از:
- مصرف کافئین که سبب افزایش علائم بیماری می شود
- مصرف مشروبات الکلی
- مصرف غذاهایی که فرد را دچار نفخ می کند
- مصرف نوشیدنی های گازدار
- پرهیز از مصرف مکمل های پر فیبر و پروبیوتیک
- پرهیز از نوشیدن مقدار کافی آب در روز (8 لیوان)
- مصرف شیرینی های کاذب مانند آدامس
- عدم داشتن وعده غذایی مناسب و مصرف فست فود
عوامل محیطی و تغییرات هورمونی
محیط اطراف می تواند از دیگر عواملی باشد که بیمار را با سندروم روده تحریک پذیر مواجه میسازد. برای مثال رفتار ها و عمل های که مغز از آن دستور می گیرند می توانند عاملی موثر برای بیماری سندروم روده به شمار روند.
عوامل محیطی مانند استرس، کم تحرکی و عفونت های گوارشی عملکرد روده را مختل نموده و حساسیت آن را افزایش میدهند. همچنین تغییرات هورمونی، به ویژه در زنان، تحرک و حساسیت روده را تحت تاثیر قرار داده که می توانند در ایجاد یا تشدید علائم سندروم روده تحریک پذیر نقش داشته باشند.
برخی از عواملی که باعث کنترل سندروم روده تحریک پذیر میشوند عبارتند از:
- کنترل اضطراب و استرس (انجام مدیتیشن)
- داشتن تحرک منظم و ورزش مناسب
- انجام یوگا به منظور آرام و ریلکس کردن بدن
عوارض سندروم روده تحریک پذیر یا IBS
بیماری سندرم روده تحریک پذیر همانطور که گفته شد، با علائمی چون اسهال و یبوست شدید همراه است. یکی از خطرات سندروم روده تحریک پذیر برای فرد مبتلا به این بیماری به همراه می آورد؛ این است که فشار ناشی یبوست و اسهال می تواند بیمار را مبتلا به فیستول مقعدی، بواسیر یا شقاق مقعدی نماید.
علت بروز این بیماری ها و بخصوص بواسیر به دلیل فشاری که مدفوع به انتهای راست روده و مقعد وارد می کند، شناخته شده است. که باید سریعا تحت کنترل و درمان قرار گیرد.
در صورت عدم درمان و مدیریت سندروم روده تحریک پذیر (IBS)، علائم مزمن می توانند به مشکلات قابل توجهی در سلامت و کیفیت زندگی منجر شوند.
خطرات سندروم روده تحریک پذیر عبارتند از:
- شدت و تکرار درد و نفخ
- اختلال در تغذیه و وزن
- افزایش حساسیت بیشتر روده
- تداخل با زندگی اجتماعی و شغلی
مطالعه بیشتر: درمان هموروئید
نحوه تشخیص و آزمایش های لازمه
نحوه تشخیص ابتلا به بیماری ابتدا با بررسی علائم از جانب پزشک متخصص و سپس در صورت نیاز انجام آزمایش ها یا تصویر برداری های مربوطه است. معمولا پزشک متخصص از شما سوالاتی درباره تاریخ اجابت مزاج، نحوه تغییرات آن که به چه صورت بوده خواهد پرسید که باید به طور دقیق و کامل پاسخ داده شود.
علاوه بر آن آزمایشات مورد نیاز این بیماری عبارت اند از:
- کولونوسکوپی: کولونوسکوپی شامل وارد کردن یک لوله باریک به انتهای مقعد بوده که تمامی راست روده را بررسی می کند.
- آزمایش مدفوع: این آزمایش به بررسی دقیق مدفوع و علت یبوست و اسهالی که دارید می پردازد و باکتری های موجود در آن را شناسایی می کند.
- آندوسکوپی: آندوسکوپی نیز مانند کولونوسکوپی بوده و به وارد کردن لوله باریک گفته می شود. منتها این لوله از دهان وارد مری شده و دستگاه گوارش شما از جمله معده را بررسی می کند و از وجود هرگونه عارضه پزشک را مطلع می سازد.
- سی تی اسکن: سی تی اسکن شامل عکسبرداری توسط اشعه ایکس بوده که ناحیه شکم و لگن شما را پوشش می دهد.
درمان سندروم روده تحریک پذیر
هنوز هیچ روش قطعی برای درمان قطعی سندروم روده تحریک پذیر وجود ندارد. اما بیمار می تواند با پیشگیری برخی شیوه ها و روش هایی چون رعایت نکات پرهیزی علائم بیماری را تا حد زیادی کنترل کند.
در مجموع، ترکیبی از رژیم غذایی مناسب، مدیریت استرس، داروهای هدفمند و در صورت نیاز پروبیوتیک ها بهترین راهکار برای کنترل و درمان سندروم روده تحریک پذیر می باشد.
در ادامه با موثرترین روش های درمان سندروم روده تحریک پذیر آشنا خواهیم شد.
درمان خانگی سندروم روده تحریک پذیر
روش های درمان خانگی سندروم روده تحریک پذیر می توانند تاثیر قابل توجهی در کاهش شدت و دفعات علائم داشته باشند. اصلاح رژیم غذایی، مدیریت استرس، فعالیت بدنی منظم و مصرف منابع پروبیوتیک حرکات روده را بهبود بخشیده، نفخ و درد شکم را کاهش داده و تعادل میکروبی روده را تقویت می نمایند.
برای کنترل و درمان بیماری سندروم روده تحریک پذیر در خانه بیمار می بایست نکات زیر را رعایت نماید:
- از مصرف غذاهای فست فودی پرهیز کنید.
- تحرک کافی و مداوم داشته باشید به طوری که از یک ورزش روزانه پیروی کنید.
- خواب و استراحت کافی داشته باشید.
- اضطراب و استرس برای شما مانند سم است آن را از خود دور کنید.
- از نوشیدنی های گازدار که نفخ می آورند به شدت پرهیز کنید.
درمان دارویی سندروم روده تحریک پذیر
به طور کلی بهترین قرص برای سندروم روده تحریک پذیر که اختصاصا برای درمان این بیماری معرفی شده باشد، وجود نداشته و تنها میتوان برای کنترل علائم این بیماری از قرص ها و داروها استفاده نمود. این دارو ها به طور کلی نیاز به تجویز پزشک ندارند اما عوارضی دارند که ممکن است برای افراد یا حتی گروه های حساس از جمله کودکان، سالمندان، خانمهای باردار و… دچار ناهنجاری شوند بنابراین بهتر است با پزشک مشورت شود.
از جمله دارو برای سندروم روده تحریک پذیر عبارتند از:
- کنترل و بهبود اسهال: دارو یا قرص لوپرامید
- کاهش درد شکمی: دی سیکلومین
- آنتی بیوتیک برای کاهش اسهال و نفخ: ریفاکسیمین
- یبوست غالب: لوبی پروستون
- افزایش حرکت روده و تسهیل دفع: لیناکلوتید
درمان گیاهی و طب سنتی
طب سنتی و گیاهی برای درمان بیماری ها و بخصوص درمان سندروم روده تحریک پذیر شیوه ای است که درمیان برخی افراد علاقه مند بسیار پرطرفدار است. البته باید دانست که این روشها به منظور کنترل علائم بوده و جنبه درمان قطعی ندارند.
درمان سندروم روده تحریک پذیر در طب سنتی بر اساس مزاج و طبع فرد صورت میگیرد. مزاج گرم، سرد، تر یا خشک مشخص می کند که کدام داروها و گیاهان برای تنظیم روده و بهبود هضم مناسب هستند. افراد با مزاج سرد و مرطوب معمولا دچار اسهال و نفخ شده که داروهای گرم کننده و ضد نفخ برایشان مناسب است. در حالی که افراد با مزاج گرم و خشک بیشتر یبوست و درد شکم دارند که نیاز به داروهای ملین و رطوبت دهنده در آنها بیشتر می باشد.
روش های درمان سندروم روده تحریک پذیر در طب سنتی عبارت اند از:
- داروهای ملین یا رفع خشکی: مانند سنجد، روغن بادام یا اسفرزه برای افرادی با یبوست مزمن.
- داروهای ضد نفخ و تقویت کننده هضم: مانند زیره، شوید و زنجبیل برای کاهش گاز و نفخ روده.
- ترکیبات ضد اسپاسم: مانند نعناع، رازیانه و بابونه برای کاهش انقباضات روده.
سخن پایانی درباره سندروم روده تحریک پذیر
سندروم روده تحریک پذیر، با وجود ماهیت مزمن و پیچیدگی مسیرهای فیزیولوژیک و عصبی روده، با رویکردی جامع و مبتنی بر مدیریت فردی علائم قابل کنترل است. ترکیب تنظیم رژیم غذایی، تعدیل استرس، استفاده هدفمند از داروها و داروهای گیاهی متناسب با وضعیت بیمار نه تنها شدت درد، نفخ و اختلالات عملکرد روده را کاهش داده، بلکه تعادل میکروبی روده را بازسازی می نماید. این رویکرد تخصصی نشان می دهد که مدیریت IBS نیازمند تطبیق درمان با ویژگی های فردی و مکانیسم های زیست شناختی روده بوده تا نتایج بالینی بهینه حاصل شود.